We hebben allemaal de krantenkoppen gelezen. De beelden van de droogte van deze zomer liggen nog vers in het geheugen: de recordhitte, de krimpende rivieren, de op de Rijn gestrande binnenschepen en de vrachtkosten die met elke daling van de spoorbreedte stegen. Dat verhaal werd op de voet gevolgd, van dag tot dag, en het is grondig en goed verteld. Wat veel minder aandacht trok, en nu met een beetje afstand duidelijker is, is wat er achter gebeurde. In de fabrieken zelf dwong het verlies van betrouwbaar water bedrijven stilletjes om de productie te verminderen, de toevoer om te leiden en, in sommige gevallen, de productie helemaal stop te zetten. Dezelfde waterschaarste trof de gemeenschappen rond deze belangrijke productiefaciliteiten, waardoor de kwaliteit van het dagelijks leven, de lokale werkgelegenheid, openbare diensten en de sociaaleconomische gezondheid van plaatsen die afhankelijk zijn van zowel betrouwbaar water als een veerkrachtige industrie in gevaar kwamen. Dit is het deel dat voor iedereen het belangrijkst is, en inmiddels begrijpen we hopelijk allemaal dat de hoge temperaturen van de afgelopen zomer geen uitzondering zijn om te verdragen en te vergeten. Dit zijn blijvende veranderingen in de omstandigheden waaronder we werken en vragen om planning en gezamenlijke actie. Het opbouwen van waterbestendigheid in Europa vereist samenwerking tussen de industrie, beleidsmakers, leveranciers en gemeenschappen, met concrete oplossingen die helpen de vraag te verminderen, hergebruik te vergroten en zowel de bedrijfscontinuïteit als gedeelde vitale hulpbronnen te beschermen. Doen we genoeg om het concurrentievermogen van de Europese industrie te behouden in een toekomst waarin water niet langer vanzelfsprekend is?

 Ik geef leiding aan de Downstream Europe-activiteiten van Ecolab en werk samen met langdurige klanten in de chemische, petrochemische en raffinaderij-industrie. Velen van hen zitten aan de oevers van de Rijn, de Donau en de Seine en voelden de extreme omstandigheden van de zomer het eerst en het meest acuut. In de afgelopen maanden zijn mijn gesprekken met deze klanten verschoven van de focus op de zakelijke prioriteiten naar meer strategische gesprekken over hoe ze hen kunnen helpen bij het opbouwen van bedrijfsveerkracht en -continuïteit op de lange termijn, om hun concurrentievermogen te verbeteren. 

Het verhaal achter de krantenkoppen

De Rijn is veel meer dan een schilderachtige waterweg. Het is de belangrijkste binnenlandse goederenader van Duitsland, die Rotterdam en Antwerpen verbindt met enkele van de grootste chemische clusters van Europa, dus wanneer het water onder een bepaald kritisch niveau daalt, stapelen de gevolgen zich snel op. 

Begin augustus was de meter in Kaub gedaald tot ongeveer 20 centimeter, onder het record dat tijdens de droogte van 2018 was gevestigd, en binnen enkele dagen bereikte het ongeveer zeven. Kaub ligt aan de Midden-Rijn in het westen van Duitsland, tussen Mainz en Koblenz, en de lezing ervan is degene waar de hele industrie naar kijkt. Het Instituut van Kiel heeft berekend dat wanneer Kaub ongeveer een maand onder de 78 centimeter blijft, de Duitse industriële productie met bijna één procent daalt. De tankervrachttarieven van Rotterdam naar Karlsruhe zijn in zes weken tijd meer dan verdrievoudigd. Afgezien van de vrachtcijfers was de timing de grootste reden tot bezorgdheid: in 2018 kwam het dieptepunt pas eind oktober, maar deze zomer kwam het in augustus.

In Frankrijk daalde tweederde van de watervoerende lagen die het grootste deel van het drinkwater van het land leveren onder normaal, en 70% van Frankrijk had beperkingen op het gebruik van water. In Nederland daalde de instroom van de Rijn bij Lobith tot ongeveer een derde van het gebruikelijke niveau in juli, zelfs onder het record van 1976. Dit is niet alleen een kwestie van scheepvaartroutes. De gezondheid en welvaart van landen en samenlevingen en het concurrentievermogen van de maakindustrie in Europa zijn sterk afhankelijk van de gezondheid van de watervoerende lagen en putten, en die bronnen staan nu meer dan ooit onder druk.

De impact van waterschaarste op de chemische en maakindustrie in Europa

Wat in de krantenkoppen slechts marginaal wordt benadrukt, is dat waterschaarste ook een bedreiging vormt voor de energievoorziening en de economische veerkracht van Europa. Het is niet langer een noord-versus-zuid klimaatdiscussie, maar een continentale prioriteit voor industrieel economisch concurrentievermogen. 

We ondervonden de gevolgen van het feit dat verschillende belangrijke chemische producenten overmacht verklaarden, omdat kritieke grondstoffen de fabriek alleen per schip konden bereiken en het lage water dit niet langer toeliet.

Ook een toonaangevende staalproducent in het Ruhrgebied verminderde de productie van hoogovens en schortte de eigen binnenvaartactiviteiten op. Verder naar het oosten dwongen lage koelwaterstanden van de Donau de Roemeense kerncentrale Cernăvodă, die ongeveer een vijfde van de stroom van het land levert, uit te schakelen, terwijl de Hongaarse Paks-centrale, die bijna de helft van de nationale elektriciteit levert, de productie moest verminderen en het vooruitzicht van een volledige sluiting verhoogde.

Water houdt zich niet aan grenzen. De Rijn passeert vier landen voordat hij de zee bereikt; de Donau raakt er tien. De betrouwbaarheid van een installatie in het ene land kan afhangen van de hoeveelheid water die in een ander land wordt onttrokken, en daarom moet de respons op Europees niveau worden gecoördineerd.

Een eenmalige of een permanente dienst?

Het is verleidelijk om 2026 onder 'uitzonderlijk' te plaatsen en verder te gaan. De wetenschap vertelt ons iets anders. Onderzoekers hebben geconcludeerd dat de klimaatverandering de hete, droge Europese zomer aanzienlijk waarschijnlijker heeft gemaakt, en waarschuwden dat de omstandigheden die het veroorzaken ongeveer in frequentie zouden kunnen verdubbelen als de opwarming van de aarde doorgaat. Duitsland schat dat het de afgelopen 25 jaar zo'n 60 miljard kubieke meter water heeft verloren, en de eigen regering heeft de potentiële kosten van waterschaarste tegen 2050 op bijna 625 miljard euro geschat.

Als dit het traject is, dan is water als vanzelfsprekend beschouwen niet langer een milieuprobleem, maar wordt het een belangrijk economisch risico voor de toekomst van de industrie en de welvaart van de samenlevingen in Europa. Een permanente dienst kan niet langer worden beheerd als een seizoensgebonden ongemak; het moet strategisch worden gepland, in geïnvesteerd en van tevoren worden gecorrigeerd. Als we al kunnen zien waar dit naartoe gaat, waarom blijven zovelen van ons dan plannen maken rond de uitzondering in plaats van de regel? Begrijpen we volledig wat er op het spel staat?

Europa is in beweging. Beweegt de industrie mee?

Op 2025 juni heeft de Europese Commissie de Strategie voor waterweerbaarheid geïmplementeerd, gebaseerd op het principe 'waterefficiëntie eerst' en een doelstelling om de waterefficiëntie van de EU tegen 2030 met ten minste 10 procent te verbeteren. De bestaande Kaderrichtlijn Water, die bepaalt hoeveel water mag worden onttrokken, is een sterkere leidraad voor de bestaande kaderrichtlijn water, en het beschouwt water als een kwestie van concurrentievermogen en veiligheid in plaats van alleen ecologie.

Nationale overheden scherpen tegelijkertijd hun kaders aan. Duitsland heeft een landelijk laagwatermonitoringsysteem gelanceerd; Het Franse Plan Eau streeft ernaar om de onttrekkingen tegen 2030 met 10 procent te verminderen, met verplichte metingen en waterbesparingsplannen voor industriële locaties, en op het hoogtepunt van de zomer stond bijna 70 procent van het land onder een of andere vorm van beperking. Spanje heeft de droogteplannen vernieuwd en Nederland heeft de tekortmaatregelen geëscaleerd. De rode draad doorheen dit alles is consistent: meer meten, minder abstraheren en plannen voor schaarste.

De echte vraag voor de directiekamer

De chemische en productie-industrie hebben geleerd om energie en veiligheid effectief te beheren als belangrijke pijlers van operationele uitmuntendheid en concurrentievoordeel. Deze 2 pijlers worden gemeten, geprioriteerd, eigendom en middelen van de directiekamer tot het niveau van de fabriek met lasergerichte discipline. Water is ook een belangrijke strategische pijler voor bedrijven om zich op te richten. 

Zoals mijn collega Geoff Townsend ons er vaak aan herinnert: 'de werkelijke kosten van water zijn niet alleen wat er op de energierekening staat. Het is gekoppeld aan de energievraag, de koelprestaties, de behandelingsvereisten, de betrouwbaarheid van de productie, het risico op stilstand en, uiteindelijk, de totale kosten van het runnen van een industriële installatie.' Zo bezien is het verminderen, hergebruiken en recyclen van water niet alleen een milieumaatregel. Het is een praktische weg naar efficiëntie, kostenbeheersing en weerbaarheid, en moet met dezelfde urgentie worden nagestreefd als andere operationele verbeteringen met hoge prioriteit. Dit betekent ook dat we het verband tussen water en energie moeten behandelen als een operationele kernrealiteit, niet als twee afzonderlijke prioriteiten die achtereenvolgens moeten worden aangepakt. 

Naarmate de beschikbaarheid van water, de regelgeving en de verwachtingen van de gemeenschap veranderen, is de strategie voor watereerbaarheid het onmisbare gesprek op directieniveau voor bedrijven die de bedrijfscontinuïteit willen beschermen, de kosten willen beheersen en de veerkracht willen versterken. Regelgeving in Europa legt meer nadruk op verantwoord watergebruik en weerbaardheid op de lange termijn, en een publiek dat verwacht dat de industrie samen met gemeenschappen op verantwoorde wijze omgaat met gedeelde watervoorraden.

Milieuverantwoordelijkheid en zakelijke veerkracht worden steeds vaker hetzelfde gesprek. Het verminderen van de afhankelijkheid van zoet water, inzicht krijgen in hoeveel water elke locatie gebruikt en waar het vandaan komt, en het opbouwen van een grotere weerbaarheid in koelings-, verwarmings- en productieprocessen zijn niet langer alleen kwesties van naleving. Het zijn praktische stappen die kunnen bijdragen tot de bescherming van de operationele continuïteit, de versterking van het concurrentievermogen en de levensvatbaarheid van de industrie in Europa op lange termijn. Uit mijn gesprekken met onze klanten zien we een toename in betrokkenheid om een positieve impact te maken. De kans is nu om van erkenning over te stappen op bredere, snellere actie, door de oplossingen op te schalen die waterefficiëntie, hergebruik en weerbaarheid onderdeel maken van de dagelijkse werking van industriële locaties. Het veiligstellen van gedeelde watervoorraden en het concurrentievermogen van de Europese industrie zijn steeds meer met elkaar verbonden, en hoe eerder waterweerbaarheid als een operationele kernprioriteit wordt behandeld, hoe sterker onze bedrijven en gemeenschappen zullen zijn.

Met een afstand van een paar weken ben ik van mening dat 2026 een waarschuwing was, en die kwam vroeg. Of we het nu beschouwen als een enkele moeilijke zomer of als het moment waarop de grond verschoof, het is onze verantwoordelijkheid om het heft in handen te nemen en actie te ondernemen om de waterweerbaarheid in Europa te vergroten. De rivieren hebben zowel de industriële als de politieke besluitvormers van Europa voor de vraag gesteld: zullen we waterweerbaarheid blijven behandelen als een reactie op droogte, of zullen we er een kernvoorwaarde van maken voor concurrentievermogen, energiezekerheid en het welzijn van de gemeenschap?